Şandek bi serokatîya Serokkomarê Ermenîstanê Vahagn Khachaturyan  14ê Tîrmehê da ji bo sersaxiyê ji bo mirina Emîrê Qeterê Şêx Hemed bîn Xelîfe El Tanî û rêzgirtina li bîranîna wî, ji bo serdaneke xebatê çûye Dewleta Qeterê.

Çavkaniyeke taybet a ji Basilê ji Rûdawê re got ku îro bêhtirî 100 malbatî vegeriyane gund.

Çavkaniya ku hinek wêneyên nav gund jî ji Rûdawê re şandine, diyar kir ku hêzên Tirkiyeyê doh êvarê bi tevahî ji baregeha xwe ya leşkerî ya li nav gund vekişiyane.

Piştî vê vekişînê rê li ber gundiyan hatiye vekirin da ku vegerin malên xwe.

Ji sala 2018an ve baregeheke leşkerî ya hêzên Tirkiyeyê li nav gund hebû û vegera şêniyên gund bi tevahî hatibû qedexekirin.

Di heman demê de, Ehmed Şêxoyê ji gundê Şêxûrza Jorîn doh Rûdawê re gotibû ku hêzên Tirkiyeyê gundî agahdar kirine ku ew dê ji gundê Şêxûrzê vekişin û şêniyên Şêxûrza Jorîn êdî dê karibin vegerin malên xwe.

Ji bilî gundên Şêxûrza Jorîn û Basilê, vegera niştecihên gundên Cilbirê, Gobilê, Dêrwîş û Gundê Çiyê jî ji ber hebûna baregehên leşkerî yên Tirkiyeyê hatibû qedexekirin.

DEM Partiyê bi bîr anî ku di komkujiya ku sala 1926an dest pê kir û heta 13ê Tîrmeha 1930yan li Geliyê Zîlanê yê navçeya Erdîşê ya parêzgeha Wanê berdewam kir de, bi deh hezaran mirov hatine qetilkirin û bi sedan gund hatine rûxandin.

“Hîn lêborîn nehatiye xwestin”

DEM Partiyê diyar kir ku tevî ku 96 sal di ser komkujiyê re derbas bûne jî heta niha ti rûbirûbûna fermî çênebûye û dewletê navê komkujiyê jî neaniye zimên.

DEM Partiyê destnîşan kir ku hîn lêborîn nehatiye xwestin û divê dewlet bi komkujiyên salên ewil ên komarê re rûbirû bibe.

Siyaseta red û înkarê

Daxuyaniya Lijneya Birêvebir a Navendî (MYK) ya DEM Partiyê wiha ye:

“Ji ber polîtîkayên red û înkarê yên ku bi Destûra 1924an re dest pê kir, hişmendiya avaker a dewletê gelê Kurd bi awayekî sîstematîk rûbirûyî komkujî û sirgûnkirinê kir.

Di encama komkujiya ku sala 1926an dest pê kir û 13ê Tîrmeha 1930î li Geliyê Zîlanê yê Erdîşê pêk hat de, bi deh hezaran mirov hatin qetilkirin û bi sedan gund hatin şewitandin.

Bi deh hezaran mirov ji axa xwe hatin derxistin û herêm bi polîtîkayên nifûsê û endezyariya siyasî rûbirûyî paqijiya etnîk hat hiştin.”

“Ne lêborîn heye ne jî şopa edaletê”

DEM Partiyê bal kişand ser nebûna edaletê û li pey çû:

“Îro tevî ku 96 sal derbas bûne jî li ser komkujiyê ti rûbirûbûna fermî çênebûye. Dewletê navê komkujiyê jî neaniye zimên.

Li wê cografyaya ku komkujî lê pêk hatiye, ne kevirekî bîranînê ne lêborînek û ne jî şopa edaletê heye.

Rûbirûbûna bi rastiyan re yek ji hîmên sereke yên pêvajoya aştiyê û civaka demokratîk e.

Zîlan ne tenê birîna gelê Kurd e, birîna hemû kesên ku li vê axê jiyaneke azad û wekhev dixwazin e.”

Banga ji bo parastina Geliyê Zîlanê

Partiyê daxuyand ku divê Geliyê Zîlanê wekî cihê bîranîn û rûbirûbûnê were parastin û şopa gundên hatine şewitandin û jiyanên hatine tunekirin were nîşandan û got:

“Em bi deh hezaran canên xwe yên ku di Komkujiya Zîlanê de mirine bi rêzdarî bi bîr tînin. Em dê ji bo darizandina berpirsyaran û ji bo ku ev êş ducare nebin têkoşîna xwe bidomînin.”

Cîgirê wezîrê karên derve yê Ermenistanê vê dawiyê ragihand ku TRIPP, ku Naxîçevana Adirbêcanê bi rêya herêma Syunikê ve girêdide, wê li gorî rêziknameyên transîtê yên EAÊ bixebite. Pirs hatîye dayînê ku gelo Dewletên Yekbûyî, wekî beşdarê TRIPPê, razî bûye ku rêya transîtê wê di çarçoveya rêziknameya EAÊyê de bixebite û gelo prosêdurên transîta gumrikê yên di nav TRIPPê de wê ji hêla rêziknameyên EAÊ-ê  bên rêkûpêk kirin, û heqe wusa be, gelo di navbera Ermenistanê û Dewletên Yekbûyî  da li ser vê mijarê ji xwe têgihîştinek an peymanek heye.

Wezîreta karên der pir kurt bersiva pirsê dayê û gotiye: “TRIPP serbixwetî, yekparçeyiya axê û dadweriya Ermenistanê diparêze. Hemû fûnksiyonên ewlehiya sînor û gumrikê di bin kontrola Ermenistanê de dimînin, û rayedarên Ermenistanê kontrolê pêk tînin û biryarên sereke didin.”

Berê, Wezîrê karên der Ararat Mîrzoyan înkar nekir ku xizmeta rûbirû ji bo kesên ku ji sînor derbas dibin, ango ragihandin, dikare ji operatorekî welatekî sêyemîn re jî bê şandin. Ewê belgeyan ji bo verastkirinê, û her weha xercê transîtê jî berhev bike.

Wezîreta karên der pirseke din ku gelo Dewletên Yekbûyî plan dike ku di çarçoveya rêziknameyê ya heyî de guhertinan bike an jî qaîdeyên transîtê yên cuda ji bo TRIPP-ê destnîşan bike, bêbersiv hişt. Di bersiva pirsa gelo Washingtonê ev yek bi rayedarên Ermenistan û Adirbêcanêra nîqaş kiriye, berdevkê Wezîretê tenê diyar kir ku Waşîngton bi hikûmeta Adirbêcanê ra li ser warên pêşîn yên ku di Belgeya Hevkariya Stratejîk de hatine destnîşankirin, di nav de girêdana herêmî, veberhênana aborî, enerjî, hevkariya ewlehiyê û îstîxbarata sûnî, berdewam dike.

Waşîngtona fermî jî red kir ku eşkere bike ka aliyê amerîkî heta niha çiqas pere ji bo projeya TRIPP-ê veqetandiye, berdevk got ku “di vê gavê ew nikarin hûrguliyên din bidin.”

Moskva û Yêrêvan bi têkîliyên taybet û evîna samîmî di navbera gelên her du welatan de girêdayî ne. Ev yek ji hêla nûnera fermî ya Wezîreta Der ya Rûsyayê Marîa Zaxarovayêva hatiye gotin.

“Ji bo me, Ermenistan ne tenê dewleteke serbixweye, her çend, bê guman, usaye. Ew di heman demê de dewleteke ku em bi têkiliyên taybet ve girêdayî ne, dema ku dîroka me ya hevpar, gelek diyardeyên hevpar yên ku me dikin yek têne hesibandin: malbatên hevpar, projeyan, karsazî û çarenûsên hevgirtî. Hizkirina gelan, çandan, têgihîştina hevbeş – ev girêdanên rastîn in,” –ajansa TASS-ê  ragîhandîye.

Nûnera Wezîreta Derve ya Rûsyayê serda zêde kirîye ku Moskva her gav tenê alîkarî û piştgirî daye Yêrêvanê, ku bi raya wê, him bi faktorên jêopolîtîk ve girêdayî ye, wekî ku dîplomat dibêjin, û hem jî bi tiştê ku Zaxarova bi xwe jê re dibêje evîn.

Marîa Zaxarovaê destnîşan kirîye ku her du welat bi nirxên çandî va jî girêdayî ne, ku “cîhaneke  mezin” pêk tînin.

“Ez qet behsa wê yekê nakim ku serokê Rûsyayê Vladîmîr Pûtîn bi xwe çiqas tişt kiriye da ku pevçûnên xwînî rawestîne, di demên dijwar de piştgirî peyda bike û her tiştê ku ji destê wî tê bike da ku Ermenistan pêş bikeve. Bi rastî, di aboriyê, enerjî, pîşesaziyê û warên din de jî gelek tişt hatine kirin. Ev nêzîkatiya me ye û em dîna xwe didine wê yekê,” ewê destnîşan kirîye.

Li gorî Armenpressê, ev yek ji hêla nûnera Bilind ya YE ya karûbarên derva û sîyaseta ewlehiyê, Kaya Kalas, piştî civîna Konseya Karûbarên Derve ya YE ve hate ragihandin.

Wê destnîşan kir ku Ermenistan û Moldova bi zextên dervayî re rû bi rû ne.

“Heftiya borî, YE pakêteke mezin ya alîkariya aborî ji bo Ermenistanê ragihand da ku alîkariya wê bike ku li hemberî zextên Rûsyayê bisekine. Wezîran îro destpêkirina mîsyona nû ya YE li ser erdê pejirandin,” Kalasê gotiye.

Li gorî wê, pisporên YE wê piştgirîyê bidin rayedarên Ermenistanê di têkoşîna li dijî gefên sîber, dezînformasyon û herikîna darayî ya neqanûnî de.

Kaya Kalasê di civîneke serokên wezîretên karên der yên welatên endam ên YE de got, “Em ê li ser mîsyoneke hevkariyê ya nû ji bo Ermenîstanê li hev bikin da ku rûbirûbûna gefên hîbrîd û manîpulekirin û destwerdana agahdariya bîyanî, ku ew bi rastî pê re rû bi rû dimînin, bisekinin .”