Amadekirina COP 29 kompanyayek rêklamê ji bo Bekûyê
Çawa dikare welatek ku bi giranî bi neft û gazê ve girêdayî ye mazûvaniya civîna guhertina avhewayê bike û xwe wek piştgirê aborîya kesk nîşan bide: pirs ji hêla sazî û rêxistinên navneteweyî yên desthilatdar ve berdewam e.
Çend weşanên navneteweyî yên bi prêstîj û rêxistinên mafên mirovan berîya konfêransa COP29 ya ku li Adirbêcanê tê plankirin hişyarî didin ku bûyera ku di meha mijdarê de tê payîn dibe ku şansê dawî be ji bo şermezarkirina serok Elîyêv. The National Interest, bi bîr xist ku ji niştecîhbûna Arsaxê, dinivîse ku piştî paqijkirina etnîkî ya ermenîyan, ji xeynî çend daxuyanîyên fermî, civaka navneteweyî tiştek nekirîye ku Adirbêcanê berpirsyar bibîne û lûtkeya guherîna avhewayê ya ku tê dê derfetek bêhempa ye ku Bekû neçar bike ku sûcê xwe telafî bike. Sîyasetzan Ara Poxosyan di wê bawerîyê de ye ku divê bê guman rêxistinên mafên mirovan û sazîyên navneteweyî yên eleqedar vê derfetê bikar bînin.
“Rewşa Adirbêcanê ya berîya COP29 bi xwe armanca xwe eşkere dike. Di vê serdemê de, Adirbêcan bi rastî hewl dide ku xwe wekî pêşeng di pêşkeftina ênêrjîya kesk de bi cîh bike. Di heman demê de hewl dide Ermenîstanê ji alîyê êkolojîk ve wek dewleteke nepaqij nîşan bide. Ev hemû îspat dikin ku Adirbêcan ne tenê ji mafên mirovan, ji mafên bingehîn jî dûr e û li vir seferberîya civaka navneteweyî bi rastî girîng e”.
Tomas Bêkêr, nivîskarê gotara The National Interest, hişyarî dide ku dema ku Adirbêcan hewl dide konfêransê bikar bîne da ku wêneya xwe baştir bike û xwe wekî welatekî pêşeng li herêmê ragihîne, civaka mafên mirovan fersendek dibîne ku di dawîyê de balê bikşîne ser rêjîma Adirbêcanê ku êrîşa xwe ya li dijî Ermenîstanê didomîne. Tê tekezkirin ku pêwîst e li ser mijara dayîna derfeta vegera bo kesên ku ji Arsaxê derketine yan jî qerebûkirina wan bê gotûbêjkirin. Sîyasetzan Ara Poxosyan bi guman e ku civaka navneteweyî ji bo zextê li Bekûyê bike gavên pêwîst bavêje.
“Mixabin, berjewendîyên jîyanî yên dewletên cuda û hin hevbendîya van berjewendîyan hêvîyek kêm ji geşbînîyê re dihêle, ji ber ku heger em bi rastî vê zextê xeyal bikin, wê demê berî her tiştî divê nûnerên cuda yên civakên cîhê karibin hukumetên xwe razî bikin da ku bi bandor bikar bînin” .
Gavên li dijî Adirbêcanê, da ku di dawîyê de serkirdayetîya Adirbêcanê ji bo azadkirina dîlên şer biçe, ku ez wisa difikirim ku ev yek ne pêkan e”.
Rojname radigihîne ku hilberîna neft û gazê 93 selefê dahata Adirbêcanê pêk tîne, yanî jîyana sîyasî ya Elîyêv bi desthilatdarîya wî ya li forûmên wekî COP29 ve girêdayî ye.
Alîkarê berê yê serokê Dewletên Yekbûyî yên Amêrîkayê, çalakvanê jîngehparêz û xwedîyê xelata aşîtîyê ya Nobêlê Albêrt Gor jî rexne li Adirbêcanê girt û “pêkenî” dît ku “welatek neftê” ev sêyemîn sal e li ser hev mazûvaniya civîna avhewayê dike.
Rêxistina çavdêrîya mafên mirovan jî tekezî li ser wê yekê kir ku COP bo sala sêyem di rewşeke dîktatorî de tê lidarxistin. Di peyamê de hatîye gotin:”Dijminatîya hukumeta Adirbêcanê li hember çalakvanên serbixwe, gumanê li ser beşdarbûna komên civaka sivîl di COP29 de dike”.
“Pêwîste hukumet rê nede Adirbêcanê ku opozîsyona xwe bikar bîne ji bo têkbirina hewildanên ji bo şerkirina krîza avhewayê û parastina mafên mirovan”
Arif Yûnûsov parêzvanê mafên mirovan yê Adirbêcanê ku ji Adirbaycanê hatîye dersînorkirin û ev 8 sal in li Holandyayê dimîne, di hevpeyvînekê de ligel kompanya têlêvîzyona giştî, li ser rewşa ku ji ber rijandina pêtrolê li nîvgirava Apşêronê derketîye û encamên wê jî gotîye. Wî COP29 wek kompanya rêklamê ji bo Elîyêv binav kirîye.
“Ev çalakîya Neteweyên Yekbûyî ji bo parastina jîngehê ye, lê ez bi xwe ji Bekûyê me û dizanim ku rewş li nîvgirava Apşêronê ku kanên pêtrolê lê hene, çawa ye. Helwesta li hember parastina jîngehê li Adirbêcanê ji dema Sovyetê ve tirsnak bû, lê piştî serxwebûnê her tişt xirabtir bû, her çend pargîdanîyên navneteweyî yên pêtrolê li Adirbêcanê dest bi kar kirin û sedema vê yekê jî desthilatdar in. Ji bo COP29, Adirbêcan jî mîna welatên din yên ne dêmokratîk, bûyerên navneteweyî yên bi vî rengî tenê wek kompanyayek PR bikar tîne da ku nîşan bide ku her tişt baş e, ji ber vê yekê COP29 ku li Bekûyê tê lidarxistin, tu têkilîya xwe bi parastina jîngehê re tîne. Hukumeta Adirbêcanê vê bûyerê wek firsendeke rêklama şexsî dibîne”.
Rojnameyên navneteweyî bi guman in ku beşdarîya di lûtkeya dahatû ya Adirbêcanê de bi qasî lûtkeya ku sala borî li Dûbayê hat lidarxistin û wek ku tê pêşbînîkirin di civîna ku sala bê li Brazîlyayê hat lidarxistin de be.
