Waşîngton Postê Elîyêv wek dîktatorekî hov bi nav kir û lidarxistina COP29 li Bekûyê rexne kirîye
Dema ku Netewên Yekbûyî biryarê dide kî wê mazûvanîya konfêransa xwe ya avhewayê ya salane bike, pîvanên binesazîya welatekî, pabendbûna avhewayê, aramîya sîyasî û çavkanîyên darayî dihewîne, lê ne dêmokrasî û mafên mirovan, yan dayîna vê îmtîyazê ji rêjîmeke taybetî re wê rêxistinê şermezar bike. Di encamê de bûyerên dubare yên “şûştina kesk” ji hêla hin serokên herî zordar yên cîhanê û karkerên madenê yên sotemenîya fosîlê ya herî ÿnêrjîk ve têne dubare kirin. Ev di gotara ÿdîtorî ya The Waþîngton Post de tê gotin.
11 ê mijdarê, konfêransa salane ya guhertina avhewayê ya Neteweyên Yekbûyî COP29 wê li Adirbêcanê vebe. Li welatekî dîktator ev sêyemîn konfêransa li pey hev û li dewleteke pêtrolê ya duyemîn e. Her du konfêransên berê li Yekîtîya Mîrtîyên Ereba û Misirê hatibûn lidarxistin.
Adirbêcan bi mazûvanîya konfêransê li paytexta xwe Bekûyê, ku tê çaverêkirin ku balê bikişîne ser danîna armancên darayî yên nû ji bo têkoşîna li dijî guherîna avhewayê, li prêstîjê digere. Lê divê ev rastîya ku Adirbêcan ji alîyê dîktatorê hov Îlham Elîyêv ve tê birêvebirin, neşere.
Çapemenî bi bîr dixe ku dema ku 3 ê cotmehê de 60 parlamenterên amêrîkî nameyek şandin û bang li wezîrê karên der ÿntonî Blînkên kirin ku “Zextê li Bekûyê bike da ku tavilê û bê şert û merc hemû girtîyên sîyasî, rehîn û dîl, ku di nav de ÿrmenîyên ÿtnîkî jî di nav de jî hene, serbest berde”. Lê fikarên ku ji hêla qanûndaneran ve hatine destnîşan kirin pir rast in. Kiryarên Adirbêcanê yên di derbarê binpêkirina mafên mirovan de bi gelek delîlan têne piştgirî kirin.
“Sala borî artêşa Adirbêcanê herêma Qerebaxa Çîya dagir kir, ermenîyên ÿtnîkî koçber kirin û sazîyên wê yên hiqûqî, sîyasî û sîvîl hilweşandin. Herî kêm 23 sîyasetmedarên ermenî yên navdar hîn di girtîgehên Adirbêcanê de ne, di nav wan de mîlyarderê ermenî Rûbên Vardanyan, ku berîya ÿrîşa azêrîyan li Qerebaxê cîh girtibû. Endamên malbatê dibêjin ji bo protêstokirina şert û mercên xirab yên demdirêj dest bi greva birçîbûnê kirîye”.
Di raporeke hevbeş ya vê dawîyê de, Human Rights Watch û Freedom Now pêleke zordarîyê li dijî kesan li Adirbêcanê şirove kirin, di nav de girtina bi dehan kesan bi tawanên sîyasî û sexte di mehên berîya COP29 de. Li gorî nameya ku ji Blînkên re hatîye şandin, hejmara girtîyên sîyasî yên li Adirbêcanê ji 122 kanûna sala 2021 ê de gihîştîye herî kêm 303 girtîyên sîyasî.
Di belavokê de amaje bi girtina aborînasê navdar yê Adirbêcanê Gûbad Îbadoglû ku bi tometên sexte yên çalakîyên tundrewî û sextekarîyê hatîye girtin, doza parêzvanê mafên mirovan Anar Memedlî û herwiha doza li dijî serokê giştî Elî Kerîmlî ji partîya dijberî “Enîya gel” ya Adirbêcanê. Tê gotin ku Elîyêv jî hewl dide çapemenîya serbixwe bitepisîne rayedaran 18 nûnerên Abzas Media, Toplum TV û mêdyayên din girtin.
“Belê, ev konfêransa avhewayê ye û germbûna global pirsgirêkek e ku bandorê li hemû welatan dike û bêyî ku guh bide sîyasetê, xebateke hevpar hewce dike. Lê ev rastî ne hewceyî dayîna desthilatdarî û rewatîya salane ji rêjîmên gumanbar re ne. Dibe ku nêzîkatîyek çêtir ev be ku meriv welatek mêvandar ya daîmî bi rêgezek jîngehê ya bihêz û pabendbûna dêmokratîk, wek Kosta Rîka hilbijêrin, û yek carî û ji bo her tiştî biqedîne”,- belavokêda hatîye gotin.
