Hevkarîya stratêjîk ya Îsrayêlê bi Adirbêcanê re di sîyaseta derve ya li Başûrê Kafkasyayê de cîh digire. Lê xuyaye Adirbêcan li dijî Ermenîstanê êrîşeke zêdetir plan dike, ku ev yek ne li gorî berjewendîyên Îsrayêlên e. Jerusalem post dinivîse ku em bang li Îsrayêlê dikin ku rê li ber hevalbendê xwe bigire ku xeletîyek mezin neke.
Rêjîma Bekûyê pêtrolê difroşe Îsrayêlê, çekan ji Îsrayêlê dikire, û bingehekê ji bo çavdêrîkirin û dijberîya Îranê raber dike, ji ber ku rêjîma serokê Adirbêcanê Îlham Elîyêv niha yek ji rêjîmên herî otorîtar li cîhanê ye bûyereke rêalpolîtîka tê fêmkirin.
Ev hevalbendî ji bo Adirbêcanê di dema şerê bi herêma ermenî ya Qerebaxa Çîya re, ku tê îdîakirin ku çekên Îsrayêlê di opêrasyonên ku bûne sedema serkeftina bibiryar ya Adirbêcanê û sala 2023 a de, hatine bikar anîn, ji bo Adirbêcanê pir binirx bû paqijkirina êtnîkî ya 120 000 ermenîyan di meha îlonê de.
Di van demên dawîn de Adirbêcanê bi desteserkirina “Korîdora Zengîzûr” ê ya li başûrê Ermenîstanê, li herêma Syûnîkê, nîşan da ku daxwazên wê digihîje axa Ermenîstanê ya serwêr.
Kontrolkirina vê korîdorê wê pireke bejahî ji hevalbenda Adirbêcanê re, Tirkîya çêbike, ku ev yek jî wê daxwazên serokkomarê Tirkîyayê Receb Tayîb Êrdogan bihêztir bike, ku li gel destpêşxerîyên wî yên li hember Rûsyayê, berovajî sozên wî welatî yên NATO ê ne.
Metirsîya planên êrîşan li Avropayê bi hefteyan ji alîyê pisporên ewlekarî û sîyasî ve tê dîtin û di hevpeyvîna bi Elîyêv re di destpêka vê mehê de îşaretek girîng hat dayîn.
Elîyêv bi têrmînolojîya serokdewletê Rûsyayê Vladîmîr Pûtîn ya berîya dagirkirina Ûkraînayê tîne bîra mirov, Ermenîstanê bi “îdêolojîya faşîst” ya 30 salan sûcdar kir û ji bo herêmê “tehdîd e”. Elîyêv israr kir ku “Divê faşîzm bê tunekirin… Divê bi destê serokatîya Ermenîstanê yan jî bi destê me bê tunekirin. “Ji me re tu çareyek din tune”.
Êrîşa Adirbêcanê ya li ser Ermenîstanê wê bibe êrîşek ku divê Îsrayêl alîkarî û piştgirî neke.
Ev nayê wê wateyê ku Îsrayêl dev ji hevalbendîya xwe ya bi Adirbêcanê re berdide, belkî tê pêşnîyar kirin ku xwe ji destwerdanên zêde dûr bixin, ku dibe encamên xirab hebin.
Tevgereke bi vî rengî ya li dijî Ermenîstanê wê ne tenê berdewamîya yekkirina axa Elîyêv be. Ev yek wê serwêrîya Ermenîstanê, dêmokrasîya wê ya nûbûyî binpê bike û hevsengîya herêmê bi awayekî raste-rast bi kêrî Tirkîyayê biguhere.
Bi girêdana Tirkîyayê bi Adirbêcanê û Asyaya Navîn re, ev korîdor wê bandora Tirkîyayê li seranserê herêmê berfireh bike. Ji ber ku Tirkîya dikare bandoreke mezin li ser rêjîma nû ya Sûrîyayê hebe, ev herêma Tirkîyayê wê ji Asya Navîn heta sînorê Golanê dirêj bibe. Di bin navê Êrdogan de, Tirkîya her ku diçe zêdetir wek endameke bê çavdêrîya NATO ê tevdigere, di bin navê têkoşîna li dijî têrorê û aramîyê de, piştgirîya Êrdogan ji milîsên îslamî re li wir, bi taybetî li bakûrê rojava, bi alîkarîya alîgirên xwe. Enqere nifûsa kurd ji cîh û warên xwe bar kir, otonomîya kurdan xera kir, û komên tundrew xurt kir, ji rûbirûbûna raste-rast ya leşkerî dûr ket.
Nêrîna Êrdogan ya nêoosmanî tenê bi Sûrîyayê re sînordar nîne. Di şerê Qerebaxê yê sala 2020 î de, Tirkîyayê çeteyên sûrî şandin da ku li kêleka hêzên Adirbêcanê şer bikin, taktîkek ku nîşan dide ku Enqere çekdarên îslamî wekî amûrek sîyaseta derve bikar tîne.
Û ev sîyaseta derve bi eşkere dijminatîya Îsrayêlê ye. Piştgirîya çalak ya Êrdogan ya ji HAMAS ê re û gefên wî yên nezelal yên li ser Îsrayêlê, ku wî îhtîmala êrîşê nîşan da, metirsîya bihêzbûna Enqereyê radixe ber çavan.
