Politico dinivîse ku serokkomarê Tirkîyayê Receb Tayîb Êrdogan gava herî xeternak ya karîyera xwe ya siyasî diavêje: ew hewl dide ku kêmneteweya kurd qezenc bike da ku yek ji dirêjtirîn pevçûnên dîroka welêt bi dawî bike û pozîsyona xwe ya siyasî ya nazik biparêze.
Ev plan ew e ku ji bo Abdullah Ocalan, serokê Partîya Karkerên Kurdistanê (PKK) ya qedexekirî, ku li girava Îmralî cezayê muebbetê distîne û bi dehan salan e wekî dijminê giştî yê yekem tê hesibandin, pêşerojeke siyasî peyda bike. Piştî gelek salan, cara yekem, Ocalan bi xwe peyameke vîdyoyî da û ragihand ku PKK têkoşîna ji bo dewletek serbixwe berdaye û amade ye ku bi tevahî çekên xwe deyne. Tê payîn ku di rojên pêş de li bajarê Silêmaniyê yê Iraqê, komên yekem yên çekan werin radestkirin.
Piştî şikestineke mezin di hilbijartinên şaredariyê yên 2024 a de, tevî windakirina navçeyên sereke yên muhafezekar, Êrdogan piraniya piştgiriya xwe ya kevneşopî winda kiriye. Di nav zexteke mezin ya li ser muxalefetê de (şaredarê Stembolê Ekrem Îmamoglu hatiye girtin û şaredarên muxalefetê li seranserê welêt têne girtin), serokkomar bi bêhêvî hewcedarî bi avakirina bingehek civakî ya nû heye. Behîs li ser kurdan e, ku tê texmînkirin ku ji 15-20 selefê nifûsa Tirkîyayê pêk tînin.
Peymana Nû bi Ocalan re
Kesayeta sereke ya darizandinê rêberê ultra-neteweperest Devlet Bahçeli bû, ku demek dirêj hevalbendê Erdogan bû. Di sala 2007an de, wî daxwaza darvekirina Ocalan kir, û niha ew pêşniyar kir ku bi şertê ku Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) bi tevahî çekan deyne, li parlementoyê biaxive. Piştî vê yekê, daxuyaniyek bilind ji hêla Ocalan ve hat dayîn, ku bang li çekdaran kir ku çekên xwe deynin û xwe-hilweşandina rêxistinê îlan bikin.
Peymana nû bi Ocalan re
Kesayeta sereke ya darizandinê rêberê ultra-neteweperest Devlet Bahçeli bû, ku demeke dirêj hevalbendê Êrdogan bû. Sala 2007 a de, ewî daxwaza darvekirina Ocalan kirîye, û niha ewî pêşniyar kirîye ku bi şertê ku Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) bi tevahî çekan deyne, li parlementoyê biaxive. Piştî vê yekê, daxuyaniyek bilind ji hêla Ocalan ve hatîye dayîn, ku bang li çekdaran kirîye ku çekên xwe deynin û xwe-hilweşandina rêxistinê îlan bikin.
Di 12 ê gulanê de, Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) bi fermî dawî li têkoşîna xwe ya çekdarî anîye û gotîye ku “mîsyona xwe ya dîrokî” bi dawî hatiye. Lê ev yek di nav kurdan de bi coş nehatiye pêşwazîkirin. Çalakvana mafên mirovan Nurcan Baysal tekez dike ku di daxuyaniyan de behsa mafên çandî, zimanî yan îdarî yên kurdan nehatiye kirin. Ew dibêje, “Ji bo niştecihên bajarên kurdan, ev ne pêvajoyek aştiyê ye, lê tenê hewldanek e ji bo ji holêrakirina PKK ê bêyî guhertina bingeha pirsgirêkê”.
Bawarî û guman
Ev bêbawerî ji ber ezmûnên berê tê xurtkirin, înîsiyatîvên aşîtîyê yên berê yên Êrdogan têk çûne. Şîrovekarê sîyasî Ipêk Ozbêy dibêje:”Heger şaredarên hilbijartî di girtîgehê de bin û serxwebûna dadweriyê gumanbar be, ne mimkûn e ku meriv behsa demokrasiyê bike”.
Gelo armanc destûreke nû ye?
Çavdêr bawer dikin ku armanca rastîn ya Êrdogan ne ewqas aşîtîya demdirêj e, lê xurtkirina desthilatdariyê ye. Ji xwe behsa guhertina destûrê tê kirin da ku serok bikaribe dema xwe dirêj bike û di encamê de bibe serokê heta hetayê. Ji bo vê yekê, dibe ku ew hewceyê dengên endamên kurd ên parlementoyê be.
Pirsa sereke ew e ku kurd çi dixwazin
Wek ku Sêzai Temeli, cîgirê serokê fraksiyona Partîya Dêmokrat, destnîşan dike, pirsgirêka kurd û dêmokratîkbûna Tirkîyayê bi hev ve girêdayî ne. “Em ê matmayî nemînin heger kesek karta kurd bikar bîne da ku desthilatdariya xwe biparêze, lê em bawer dikin ku ev pirsgirêk divê li derveyî hesabên hilbijartinê bê çareser kirin”,- ew dibêje.
