Bêlarûsê salên 2018-2022 a ji bo Adirbêcanê bi peymanên veşartî çekên pêşketî dihatin dayîn: POLITICO
Bêlarûsê çekên pêşketî da dijminê herî xirab yê Ermenîstanê, Adirbêcanê, tevî ku Yêrêvan û Mînskê qaşo hevalbend in di hevalbendîya berevanîya navneteweyî ya bi pêşengîya Rûsyayê de. Hemî van lepikên pejirandî ji POLITICO re hatine peyda kirin.
Çapemenî radigihîne ku wan ronî dide biryara Ermenîstanê ya ragihandina nîyeta xwe ya vekişîna ji hevpeymanîya leşkerî. Li gorî POLITICO ê, ev zivirîneke diramatîk e ku dê otorîtêya serokê Rûsyayê Vladîmîr Pûtîn li welatên Sovyêta berê lawaz bike. Hevalbendê Rûsîya yê Rûsîyayê Bêlarûs ji sala 2018 a heta sala 2022 a kelûmelên leşkerî yên pêşkeftî da Adirbêcanê, ku Ermenistan wê wek xîyanet bihesibîne.
Serokwezîrê Ermenistanê Nîkol Paşînyan roja çarşemê ragîhandibû ku hukumeta wî dê dest bi proseya vekişîna ji hevpeymanê bike û îdîa kir ku endamên wê “peywîrên xwe yên peymanê bi cîh naynin, lê plana şerê bi Adirbêcanê re li dijî Ermenîstanê dikin”.
Zêdeyî deh name, notên dîplomatîk, belgeyên firotin û hinardekirinê yên ku ji hêla POLITICO ve hatine dîtin nîşan didin ku Bêlarûs di navbera sala 2018 a û sala 2022 a de bi awayekî aktîv piştgirî da hêzên çekdar yên Adirbêcanê, dema ku rageşîya bi Ermenistanê re di asta herî jor de bû. Karûbarên pêşkêşkirî nûjenkirina alavên topxaneyê yên kevin û peydakirina alavên nû yên ku ji bo şerê radyoya êlêktronîkî û pergalên wesayîtên hewayî yên bêmirov têne bikar anîn di nav de.
Di nav belgeyan de nameyên ajansa îxracata çekan ya dewletê ya Bêlarûsê ji pargîdanîyên wê yên pîşesazî yên leşkerî re li ser fermanên alavên topavêj yên nûjen yên ji bo Adirbêcanê, û her weha nameyên di navbera her du welatan de derbarê bidestxistina yekîneyên şer yên mobîl Groza-S de hene, ji bo hêzên çekdar yên Adirbêcanê. Ne hukumetên Adirbêcanê û ne jî Bêlarûsê bersiv nedan daxwazên medyayê yên ji bo şîroveyê.
Van salên dawî de di şerên di navbera hêzên Adirbêcanê û Ermenîstanê de top û balafirên bê mirov bi awayekî berfireh hatine bikaranîn. Şerê sala 2020 î li Qerebaxê jî di nav de ye. Di yek ji peyamên dîplomatîk yên ku ji hêla POLITICO ve hatin vekolîn de tê gotin ku pargîdanîyên Bêlarûsî “di vegerandina herêmên dagirkirî yên Adirbêcanê de, û her weha di hinardekirina mal û kar û barên Bêlarûsî de ji bo welat” rolek çalak dileyzin.
Çapemenî her wiha bi bîr xist ku Adirbêcanê jî di îlona sala 2022 a de dest bi êrîşên dagirkerîyê yên li ser axa Komara Ermenîstanê kir û bilindahîyên stratêjîk yên girîng bi dest xist. Di wê demê de, Ermenîstanê ji bo piştgirîyê serî li Organîzeya Peymana Ewlehkarîya Kolêktîv da, û paşê bloka bi cîbicîkirina erkên xwe tawanbar kir, piştî ku vê dawîyê tenê pêşnîyara şandina heyeteke şopandina rastîyan kir. Ji wê demê ve, rêberê Ermenîstanê Paşînyan razî bû ku mîsyona çavdêrîyê ya Yekîtîya Avropayê li ser sînorê aloz yên her du komarên Sovyêta berê berfireh bike û leşkerên amêrîkî vexwîne tetbîqatên hevbeş.
Analîstê leşkerî yê navenda herêmî ya dêmokrasî û ewlekarîyê ya Yêrêvanê Edûard Arakêlyan dîyar kir ku di belgeyên ku derketine de behsa alavên ku Adirbêcanê di şerên dawî de, hem li Qerebaxa Çîyayî û hem jî li dijî Ermenîstanê bi xwe bikar anîne, dikin. “Ew têknîk bi bandoreke wêranker li dijî leşkerên Ermenîstanê hatîye bikaranîn û ji alîyê welatekî ku qaşo hevalbendê Ermenîstanê ye, hatîye pêşkêşkirin. Ji alîyê fermî ve ev yek bi temamî binpêkirina hevpeymanîya Organîzeya Peymana Ewlehkarîya Kolêktîv e, lê di pratîkê de me her tim dizanibû ku ev hevpeyman zêdetir piştgirîya Adirêcanê dike”,- ewî gotîye.
Elîyêv sala 2022 a gotibû ku “di nav Organîzeya Peymana Ewlehkarîya Kolêktîv de ji Ermenîstanê bêtir hevalên me hene.”Pispor dibêjin Bêlarûs, yek ji hevalbendên herî nêzîk yên Moskvayê, ne mimkûn e ku bêyî piştgirîya nepenî ya Krêmlê kar bike. “Ev bi rastî nîşan dide ku tu kes bi hevalên mîna Vladîmîr Pûtîn re ne hewceyê dijminan e. Tiştekî pêkenok e ku meriv bifikire ku bêyî agahîya Moskvayê ev gulebaranên komî dikaribû biqewimin û heke Rûsya bixwesta nikarîbû wan rawestîne”. Li gorî wî, “tiştek bi navê dilsozî tîne ye dema ku mijar Moskvayê tê kirin, ew hemî li ser dabînkirina ewlehîya xwe ye, tevî ku ew li ser hesabê hevalbendan bê kirin”.
