Sala 2024 a de, hejmara firînên barhilgir yên Adirbêcanê ji baregeha hewayî ya îsraêlî wê tenê li dû reqema sala 2020 î be: “Hêtk”
“Hêtq” radigihîne ku rêjîma Îlham Elîyêv, ku bi awayekî xwenîşandanî yan jî bi rastî hîstêrîk e derbarê îthalata leşkerî ya Ermenîstanê de, di sala 2024 a de seferên balafiran ber bi baregeha hewayî ya “Ovdan” ya Îsrayêlê ve çalak kirine.
“Ovdan” ne baregeheke asayî ye (firokexaneya leşkerî), ev yekane firokexaneya Îsrayêlê ye ku bi rêya esmanî tê veguheztin yan jî ji welatê Adirbêcanê tê hinartin înstîtûta lêkolîna aşîtîyê ya navneteweyî di sala 2021 ê de. Li gorî texmînan, salên 2011-2020 î di warê qebarê de, dabînkerê sereke yê leşkerî yê Adirbêcanê Rûsya bû, ku di wê heyamê de 60,1 selef kirînên Bekûyê pêk anîbû (ev ne li ser mîqdar yan nirxa diravî ya çekên ku hatine kirîn, belkî yekîneya pîvana ku ji hêla SIPRI, TIV ve hatîye bikar anîn e. Nirxa nîşankerê (bi rastî, nirxa nîşana trêndê), ku meylên di herikîna çekan de di navbera welatan de di heyamek dîyarkirî de dipîve, bi gotineke din, TIV indexa bihayê potênsîyala leşkerî ya ku ji welatek bo welatek din tê veguheztin e) . Lê li vir, li gorî SIPRI, di salên 2016 -2020 de Îsrayêl bûye alîkarê sereke yê leşkerî yê Adirbêcanê (69 selef).
Sala 2023 a meha adarê de, rojnameya Îsrayêlî Haaretz, statîstîkên balkêş yên li ser firînên kargoyê yên ji “Ovda” yê ber bi Adirbêcanê vekir, derket holê ku ji sala 2016 a heya sala 2023 a. Balafirên kargo yên Adirbêcanê di nav meha adarê de herî kêm 92 caran ji “Ovdayê” ber bi welatê xwe ve çûne.
Lê ya balkêştir ev e ku rasthatinîya zêdebûna firînên Ovda-Adirbêcanê û şer yan jî zêdekirina şerên rêjîma Elîyêv li dijî Arsax û Ermenistanê ye. Di nîvê yekem a sala 2016 an de, dema ku şerê çarrojî pêk hat, di nîvê duyemîn yê sala 2020 î de, li hember şerê 44-rojî jî zêdebûneke berbiçav hebû di nîvê duyem yê sala 2021 ê de zêde bû, û ew dewra hevdem bû bi dagîrkirina Ermenîstanê ji alîyê rêjîma Bekûyê ve.
Ev seferên hanê bi firokeyên Il-76 yên şîrketa barhilgir ya Adirbêcanê Silk Way Airlines hatine kirin, her çend ev fîrmeyek taybet e û li ser kaxiz aîdî yek ji karbidestên berê yên Adirbêcanê ye, lê wek ku rojnamevanên biyanî hatine zanîn, bi kêmanî di berê (eger ne niha) bi malbata Elîyêv ve girêdayî bû.
Divê bê zanîn ku seferên Silk Way Airlines di navbera bajarên Ovdayê û Adirbêcanê de ne taybetî ne, ji ber ku ev opêrator carinan firînên xwe di rîya Bekû-Têl Avîv-Bekû de jî dike (li wêneyê binêre jî ji hêla pargîdanîya wê ve têne rêve kirin). Silk Way West Airlines, ku firokeyên kargoyê Boeing 747 dixebitîne (ji bîr nekin ku veguhestina teqemeniyan bi rêya balafirgeha Ben Gurion ya Têl Avîvê qedexe ye, ji ber ku ew li deverek pir niştecîh e. Li şûna wê, Ovdan li başûrê Îsrayêlê y e).
Li ser bingeha statîstîkên Haaretz, “Hêtq” tebaxa sala 2023 a de dest bi şopandina geştên dûv re yên kamyonên Adirbêcanê kir.
Ji sala 2016 a vir ve, azêrî herî kêm 96 caran çûne baregeha hewayî ya Îsrayêlê, ku “nqteya radestkirina teqemenîyan” e.
Sala 2023 a serê meha îlonê de me nivîsîbû ku di 3 hefteyên dawî de balafirên Adirbêcanê 4 caran çûne Ovdayê.
Azeriyan seferên baregeha hewayî ya Îsrayêlê ku “navnîşana” çekên teqîner e, çalak kirin.
Piştî gotara me, firîn berdewam kir, di sala 2023 de. Ji 15 ê tebaxa sala 2018 a heta 17 ê îlona sala 2018 a, 8 seferên kargoyê ji baregeha hewayî ya Îsrayêlê ber bi Bekûyê yan Gencayê ve hatin kirin, piştî wan di 19 ê îlonê de şerekî nû li dijî Arsaxê pêk hat û piştî demeke kin jî ermenîyên ji Arsaxê hatin derxistin.
Adirbêcan ji ber îthalata leşkerî ya Ermenîstanê aciz bûye, seferên kargoyê yên ji dabînkerê xwe Îsrayêl didomîne
Firînên ji “Ovda”yê heta piştî dagirkirina tam ya Arsaxê jî berdewam bûn.
Her çend sala 2024 a de li ser xeta enîya Ermenîstan-Adirbêcanê pevçûyînên mezin çênebûn, ji sala 2020 î vir ve ji bo yekem car firokeyên Adirbêcanê ji Ovdayê zêdetirî 22 seferên kargoyê pêk anîn çekên ku ji alîyê Îsrayêlê ve hatine çêkirin.
Heger em li ferqa mehane binêrin, em ê bibînin ku herî zêde firîn (6 caran) di kanûna sala 2024 a de hatine tomar kirin. Em bînin bîra xwe ku di wê mehê de, Elîyêv careke din bi axaftinên êrîşkar yên li hember Ermenîstanê, ku di çileyê vê salê de berdewam kir, derket pêş.
