Gelo Tramp wê kêfxweş bibe ku Krêml bişewite, yan ew bêtir bi pêrspêktîva wergirtina xelata Nobêlê û baranek spasdarîyê eleqedar e? Çapemenîya navneteweyî ji bo fêmkirina çarçoveya kiryarên wî, bi sernavên wekhev gavên serokê Dewletên Yekbûyî nîqaş dike. Di vê navberê de, Netewên Yekbûyî wêneyê tîrmehê di şerê rûsya-Ykraînayê de raber dike, zêdetirî sed mirî û nêzîkî hezar birîndaran.
Neteweyên Yekbûyî piştî ku Donald Tramp ultîmatumeke 50 rojî da Moskvayê, bang li Rûsyayê kir ku tavilê şerê xwe yê li Ûkraînayê biqedîne. Reuters ê radigihîne ku Lîz Trosêl, berdevka ofîsa komîsarê bilind yê mafên mirovan ya Neteweyên Yekbûyî, daneyên eniya şer yên tîrmehê di civîna çapemeniyê de li Cenevayê raber kirîye:
“Li gorî agahîyên me yên herî dawî, di vê mehê de li Ûkraînayê ji ber êrîşên dijwar û li pey hev yên mûşek û balafirên bêmirov yên Rûsyayê herî kêm 139 sîvîl hatine kuştin û 791 kes jî birîndar bûne. Di êrîşa şevê ya 12 ê tîrmehê de, tê ragihandin ku hêzên Rûsyayê 597 mûşekên «Şahêd», bikar anîne. Bandora fîzîkî û psîkolojîk ya êrîşên dubare li ser sîvîlan di vê û peveçûnên din de tenê bi hejmaran nayê îfadekirin. Mirov neçar in ku bi sehetan li jêrzemînan, korîdoran û îstasyonên mêtroyê stargehê bigerin. Zarok, kal û pîr û kesên astengdar bi taybetî ji strês û bêxewiya dirêj re xeternak in, û di hin rewşan de nikarin stargehê bibînin”.
Ofîsa komîsarê bilind yê mafên mirovan ya Neteweyên Yekbûyî daxwaza bidawîanîna tavilê ya şerê li Ûkraînayê dike.
“Divê êrîşa çekdarî ya berfireh ya Fêdêrasyona Rûsyayê li dijî Ûkraînayê tavilê raweste û ji bo mîsogerkirina aşîtîyê divê li gorî qanûnên navneteweyî ji bo aştîyeke mayînde xebat bên kirin. Divê kesên ku qanûnên navneteweyî û mirovî binpê dikin berpirsiyar bên dîtin”.
Di zanistên siyasî û derdorên pisporan de, nîqaşên pir çalak li ser dema 50 rojî ya ku ji hêla Tramp ve hatîye danîn berdewam dikin.
Hin kes wê wekî ultîmatum bi nav dikin, hin kes jî wan 50 rojan wek diyarîyek ji bo Putîn dibînin, û hin kes jî bawer dikin ku Tramp careke din pesinê Putîn dide.
Zanyara sîyasî yê amêrîkî Nîna Xruşçovayê ji DW re gotîye ku li pişt gotinên Tramp yên guhertî yên li hember Krêmlê çi heye.
“Ez difikirim ku ev tiştê ku min ji destpêkê ve texmîn dikir.Heger Vladîmîr Putîn tu tawîzan nede û di helwesta xwe de bi israr bimîne, wê hingê Tramp wê di dawiyê de aciz bibe. Tiştê ku qewimî tu têkilîya wî bi sîyasetê re tune. Ev bi tevahî narsîzma Tramp e, karsazîya wî ya pêşandanê ye, ji ber ku Putîn ew aciz kirîye”.
Zanyarê siyasî tîne bîra xwe ku Zelenskyi çawa xwe mafdar kir û her saniyeyekê dest bi spasiya Trump kir. Lê Putin ji tevgerên weha dûr dikeve, ku Trump aciz dike.
Wekî din, li gorî pisporê, eşkere ye ku Tramp hîn jî dixwaze xelata Nobêlê werbigire, û ji bo vê yekê, divê Putîn li ser maseya danûstandinan rûne, ji ber ku di vê rewşê de ew ê bê guman xelatê werbigire.
Zanyarê sîyasî piştrast e ku Tramp li dijî Rûsyayê têkoşîneke îdeolojîk nake, û her tiştê ku ew îro dike bê guman ne ji bo parastina Ûkraînayê ye.
Nîna Xruşçovayê bi tevahî piştrast e ku tevahîya cîhanê temaşeyî pêşandaneke rastîyê dike. Lê belê, pirs ev e ku ew ê çawa pêş bikeve. Bi raya wê, sebira Tramp xilas bûye, lê ew amade ye ku hinekî din li bendê bimîne ku Putîn atmosfêreke baş bide wî, ku ev yek wê serkeftina mutleq ya Tramp be.
Pispor dibêje: “Û heger Tramp ji Putîn hîn bêtir hêrs bibe, ez dikarim xeyal bikim ku ew ê bi kêfxweşî temaşeyî şewitandina Kremlê bike”.
“Putin ji têkçûnê natirse, û Tramp xelet e” – di weşanek bi vî sernavî de, pisporê leşkerî yê Austryayî Gustav Grêsêl jî ji DW re gotîye ku tiştê ku Tramp ragîhandîye armancek cûda heye.
“50 roj muhtemelen ji ber peywendiyeke têlêfonî ya di navbera Putîn û Tramp de ne. Putîn piştrast kirîye ku Rûsya wê di 60 rojan de bikaribe armancên xwe yên sereke yên leşkerî bi dest bixe. Bi gotineke din, Tramp muhtemelên bawer dike ku piştî wê, Putîn wê ji bo danûstandinên aşîtîyê amade be”.
Pisporê leşkerî wek mînak danûstandinên Stembolê nîşan dide, ku di wan de Rûsyayê tenê daxwaza teslîmbûnê kirîye û red kirîye ku aşîtîyeke mayînde ava bike. Ew bawer dike ku Putîn ji têkçûna leşkerî natirse, ev tê vê wateyê ku danûstandinên ku dikarin bibin sedema agirbestê yan jî aşîtîyê ji dawiya dema Baydên dûrtir in.
Zanyarên sîyasî hewil didin armancên rastîn yên gavên serokê Amêrîkayê fem bikin, û rojnameya Brîtanî The Daily Telegraph, bi îşaret bi çavkaniyên xwe yên kongreyê, dinivîse ku nûnerê taybet yê serokê Amerîkayê ji bo Ûkraînayê, Kît Kêlong, û wezîrê karên der Marko Rubîo bandoreke dîyarker li ser nirxandina sîyaseta Tramp ya li hember Rûsyayê kirine.
