Fonda zanistî û analîtîk “Gêxard” gotara xwe ya nû ya analîtîk ku tê de “Tangîyonên ku di têkilîyên Tirkîyayê û Adirbêcanê de di derbarê serketina şerê sala 2020 î de qewimîye” raber dike.
Di analîzê de behsa desteka leşkerî ya ku Tirkîyayê di şerê 44 rojan de daye Adirbêcanê, daxuyanîyên dawî yên Êrdogan û bertekên ku li Adirbêcanê derketine holê. Di gotarê de nakokîyên navxweyî yên fikira “yek netewe, du dewlet” û bandora wan ya li ser têkilîyên îttîfaqa herêmî radixe ber çavan.
“Tirkîya bi fermî “yekdestdarîya Adirbêcanê ya serketinê” di şerê 44 rojî ya li kantona şêr de îdîa dike.
Di şerê 44 rojî yê sala 2020 î de, di şerê 44 rojan de, di serkeftina Adirbêcanê de, piştgirîya leşkerî ya Tirkîyayê roleke girîng lîst. Her çend hat ragîhandin ku tu leşkerên tirk raste-rast beşdarî şer nebûye, lê Tirkîya tenê çekên nûjen, bi taybetî balafirên bêpîlot yên Bayraktar TB2 daye Adirbêcanê û perwerdehîya leşkerî daye, lê rastî derket holê ku leşkerên tirk jî beşdarî şer bûne “Heta ragihandin ku ji alîyê hêzên taybet yên tirk ve çete tên bicîhkirin, lê ev rastî tên redkirin tirk û azêrî bûn.
Herî dawî di axaftina xwe ya li Rîzayê de, serokkomarê Tirkîyayê Receb Tayîb Erdogan dîyar kir ku Tirkîya wê bi heman awayî bikeve nava Qerebaxê û Lîbyayê, bi vî rengî piştgirî bide çalakîyên li Felestînê û başûrê Îsrayêlê li Adirbêcanê pêla hêrsê rakir, ji ber ew di şer de rastî “yekdestdarîya serketinê” ya Adirbêcanê tê. Piştî wê daxuyanîyê, wezîreta berevanîya Adirbêcanê jî bertek nîşan da û tê de hat gotin ku serkeftina artêşa Adirbêcanê di şerê Arsaxê de bi saya leşkerên wan bûye. Hat gotin ku serokkomarê Adirbêcanê çend car spasîya Tirkîyayê kirîye ji ber piştevanîya leşkerî û sîyasî, lê tu leşkerên tu welatekî din beşdarî şer nebûye, piştî du rojan ji daxuyanîya Êrdogan, rojnameya fermî ya Adirbêcanê bersiva Enqerê da.
Di nivîsa “Xudanê serkeftina Qerebaxê serfermandarê giştî û artêşa Adirbêcanê ye” de, li ser gotina Erdogan jî tê gotin ku “Aşê ermenîyan tijî av dike”, yan jî “birayê xwe nazivirîne” li ser alîkarîya ku ji bira re hatîye kirin, “divê destê çepê nizanibe, destê rastê çi dike. Li gorî gotarê, “bihayê her guleya ku hatîye bikaranîn hat dayîn” di gotarê de. Li ser gavên Adirbêcanê yên di berjewendîya Tirkîyayê de, wek piştgirîya Adirbêcanê ji Tirkîyayê re di platformên dîplomatîk yên cuda de, hewldanên Îlham Elîyêv yên ji bo hevkarîya dewleta tirk, tevlîbûna rêxistinên avahîsazîyê yên Tirkîyê yên li Arsaxa dagirkirî ku “biratî berpirsîyarîyên hevdu hewce dike”.
Di destpêkê de, alîyê Tirkîyayê hewil da ku guh nede gazindên Adirbêcanê, lê demeke kurt piştî vê belavokê, di merasîma mezûnîyetên derçûyên akademiya hêza hewayî ya Tirkîyê da, Erdogan careke din amaje bi şerê Qerebaxê kir û ragîhand ku “li gel Adirbêcanê me hêzên dijmin li Qerebaxê bi temamî îmha kirin”, dîsa bal kişand ser rola mezin ya Tirkîyayê di wê serkeftinê de.
Ji ber vê yekê daxuyanîya Êrdogan nakokîyên ku di têkilîyên Tirkîyayê û Adirbêcanê de bi serketina Adirbêcanê ya di şerê 44 derxist holê û hin alozîyên di binê fikra “yek milet, du dewlet” de radixe ber çavan.
